banner42

banner112

26.10.2022, 11:58

Efendiler, yarın Cumhuriyet'i ilân edeceğiz (28 Ekim 1923 saat 21.30)

Efendiler, yarın Cumhuriyet'i ilân edeceğiz

(28 Ekim 1923 saat 21.30)

Kültürü, kalkınmışlık düzeyi ne olursa olsun, insanların ortak sayabileceğimiz iki büyük özlemi vardır. Bunların biri 'özgürlük' diğeri 'eşitlik'tir.

İnsanlık binlerce yıldır bu özlemlerine her gün bir adım daha yaklaşmak için amansız bir mücadele vermektedir.

Hele insanlığın yarısını oluşturan kadınların, erkeklere göre, bu özlemleri çok daha büyük ve çok daha anlamlıdır.

İşte Cumhuriyet ilk önce insanların bu özgürleşme sürecine girişinin en temel ve ilk adımı oluşturan bir yönetim modelidir.

Mustafa Kemal,   Çankaya'da toplanan Hükümet üyelerine bakıp, (hafifçe tabağına vurarak)  "Efendiler, yarın Cumhuriyet'i ilân edeceğiz! Türkiye Devleti'nin hükümet şekli Cumhuriyet'tir. Bunu Anayasa'mıza yarınki Meclis toplantısında koyduracağız" dediğinde tarih 28 Ekim 1923 gecesi saat 21.30’du.

Nitekim sabahında Millet Meclisi toplanarak; 29 Ekim 1339 tarih ve 364 sayılı Teşkilât-ı Esasîye Kanununun birinci maddesini değiştirerek, Cumhuriyet rejimine geçildi.

Peki 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edilince ne oldu?

Çok şey!

Şimdi Cumhuriyet'i sosyolojik açıdan aktarayım.

 MUTLAK MONARŞİ

Bilindiği gibi, her yönetim biçiminin bir meşruiyet temeli vardır. 19. ve 20. yüzyıl kral veya padişahların  monarşik yönetimlerin sorgulandığı ve altenratif olarak, cumhuriyet yönetimlerinin  egemenlik kurduğu bir dönemidir.

Bu dönüşüm ülkemizde, Batı'ya göre oldukça geç olmasına rağmen, Ortadoğu ve Doğu ülkelerine göre hayli erken gerçekleşmiştir.

Cumhuriyet  öncesi krallar rejimi olan feodalizmin;  siyasal modeli; "monarşi"dir.

Monarşi; "Padişahın/kralın toplumu ve devleti yönetme yetkisini ailesinden ve dolaylı olarak da  (kendi iddiasınca) Tanrı'dan aldığını savladığı;  yasama, yürütme ve yargı kuvvetlerini tek elde bulundurduğu bir yönetim biçimi"dir.

Monarşilerde, devletin sahibi "kendini iddiası gereği tanrının temsilcisi ilahi güç sayan hanedan"dır.

Bu yönetim biçiminde, "toplumun bireyleri de, bu gücün malıdır" ve yönetimi belirleme hakkına sahip değildir.

Toplum bireyleri, "yurttaş değil", o kendini ilahi(!) otorite sayan kralların-padişahların bütün isteklerine uymak zorunda olan bir nevi "kul"udur.

KADINLAR YARIM İNSANDI

Evet, o dönemde toplumun tüm bireyleri kralın/padişahın kuluydu. Hele ki kadınlar,  erkeklere göre neredeyse yarım insandı.

Nasıl mı?

Şöyle ki;

Cumhuriyet dönemine kadar kadının, eşit eğitim hakkı yoktu, meslek edinme hakkı yoktu,

1912'ye kadar boşanma hakkı yoktu, velayet hakkı yoktu, kendisine miras kalan mallar üzerinde tasarruf hakkı yoktu.

Seçme hakkı yoktu, seçilme hakkı yoktu.

Doğum izni yoktu, çalışma hayatında eşit hakkı yoktu, eşit işe eşit ücret hakkı yoktu, kürtaj hakkı yoktu, gebeliği önleme hakkı yoktu, kızlık soyadını kullanma hakkı yoktu. 1927 yılına kadar nüfus kağıdı bile yoktu.

CUMHURİYETTE YURTTAŞ 

Cumhuriyetle birlikte, insanlar, ilk kez devleti yöneten otoritenin kulu olmaktan çıktı, anayasal güvenceleri olan, yurttaş olabildi.

Cumhuriyetle birlikte, artık tüm ülke halkı "kendi kaderini üstün(!) ailesinden alan  otoritelere  bırakmayan, yönetimi, oyu ile seçen, yani toplumu yönetme hakkını bir zümreden alıp topluma veren, ortaya sandığı kurup, seçme seçilme hakkını kullanan" bir anayasal yurttaş oldu.

Kadınlar da, cumhuriyetle birlikte, özgürleşti, mahkeme karşısında, miras hukukunda, okumada, çalışma hayatında, seçme ve seçilme hakkında, yarım insan olmaktan kurtuldu. Toplumun eşit bir bireyi olarak temsil edilmeye başladı.

CUMHURİYET NE YAPTI?

Cumhuriyet, sadece 10-15 yıl içinde, iktisadi anlamda Etibank, Sümerbank gibi kamu İktisadi Teşekkülleri kurdu, İşbankası, Halk bank ve Zirarat bankası gibi finas yapıları, Demiryollarını, Demirçelik sanayini kurdu. İki kez çok partili sisteme geçiş çalışması yaptı. 

Feodal yapılara karşı ideolojik savaş verdi. Medeni kanun, miras hukuku, kadınlara seçme seçilme hakkı getirdi. Seçimle gelen ve ülkede en yetkili kurum olan meclisi kurdu. Herkese okula gidebilme, okuyabilme, seçimlere katılma ve aday olabilme hakkı getirdi. Milli bir devlet oluşturdu, dili tekleştirdi.   

Ve daha niceleri.

Cumhuriyet kutlu ve daim olsun.

parçalı bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 15 34
2. Rizespor 14 25
3. Pendikspor 14 25
4. Keçiörengücü 14 25
5. Boluspor 14 25
6. Samsunspor 14 24
7. Manisa FK 14 23
8. Bodrumspor 14 22
9. Bandırmaspor 14 21
10. Sakaryaspor 15 19
11. Altay 14 18
12. Adanaspor 14 17
13. Göztepe 13 17
14. Tuzlaspor 14 16
15. Erzurumspor 14 14
16. Altınordu 14 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 14 7
19. Denizlispor 14 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4

Gelişmelerden Haberdar Olun

@