27.10.2020, 09:08

Efendiler, yarın Cumhuriyet'i ilân edeceğiz-2

 

Mustafa Kemal, 28 Ekim 1923 gecesi Çankaya'da toplanan Hükümet üyelerine bakıp, (hafifçe tabağına vurarark)  "Efendiler, yarın Cumhuriyet'i ilân edeceğiz! Türkiye Devleti'nin hükümet şekli Cumhuriyet'tir. Bunu Anayasa'mıza yarınki Meclis toplantısında koyduracağız"

Evet dünkü yazımızda 29 Ekim 1923’ e gelindiğinde, ülkenin ekonomik ve sosyolojik açıdan ne durumda olduğunu aktarmaya çalıştık.

Peki 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edilince ne oldu?

Çok şey!

Şimdi Cumhururiyet'e sosyolojik açıdan bakıp, en önemli kazanımını aktaralım.

İNSANLARIN ÖZLEMİ

Kültürü, kalkınmışlık düzeyi ne olursa olsun, insanların ortak sayabileceğimiz iki büyük özlemi vardır. Bunların biri 'özgürlük' diğeri 'eşitlik'tir.

İnsanlık binlerce yıldır bu özlemlerine hergün bir adım daha yaklaşmak için amansız bir mücadele vermektedir.

Hele insanlığın yarısını oluşturan kadınların, erkeklere göre, bu özlemleri çok daha büyük ve çok daha anlamlıdır.

Maalesef insanlık tarihinde 'din, milliyet, ırk, klan, aşiret, sınıf, bölgecilik vb...' bahane edilerek bir çok zulüm yaşamıştır. Bu zulümlerden biri de 'cins ayrımcılığı'dır.

İşte Cumhuriyet ilk önce insanların bu özgürleşme sürecine girişinin en temel ve ilk adımı oluşturan bir yönetim modelidir.

MUTLAK MONARŞİ

Bilindiği gibi, her yönetim biçiminin bir meşruiyet temeli vardır. 19. ve 20. yüzyıl kral veya padişahların  monarşik yönetimlerin sorgulandığı ve altenratif olarak, cumhuriyet yönetimlerinin  egemenlik kurduğu bir dönemidir.

Bu ülkemizde Batı'ya göre oldukça geç olmasına rağmen, Ortadoğu ve Doğu ülkelerine göre hayli erken gerçekleşmiştir.

Cumhuriyet  öncesi krallar rejimi olan feodalizmin;  siyasal modeli; "monarşi"dir.

Monarşi; "Padişahın/kralın toplumu ve devleti yönetme yetkisini ailesinden ve dolaylı olarak da Tanrı'dan aldığını savladığı;  yasama, yürütme ve yargı kuvvetlerini tek elde bulundurduğu bir yönetim biçimi"dir.

Monarşilerde, devletin sahibi "kendini tanrının temsilcisi , ilahi güç sayan hanedan"dır.

Bu yönetim biçiminde, "toplumun bireyleri de, bu gücün malıdır" ve yönetimi belirleme hakkına sahip değildir.

Toplum bireyleri, "yurttaş değil", o "ilahi otorite"nin bütün isteklerine uymak zorunda olan bir nevi "kul"udur.

Bu kul olma sürecinde kadınlara ikinci bir kulluk daha yüklenmiştir. Öyle ki, kadının, eşit eğitim hakkı yoktu, meslek edinme hakkı yoktu, 1912'ye kadar boşanma hakkı yoktu, velayet hakkı yoktu, kendisine miras kalan mallar üzerinde bile tasarruf hakkı yoktu, seçme hakkı yoktu, seçilme hakkı yoktu, doğum izni yoktu, çalışma hayatında eşit hakkı yoktu, eşit işe eşit ücret hakkı yoktu, kürtaj hakkı yoktu, gebeliği önleme hakkı yoktu, kızlık soyadım kullanma hakkı yoktu. 1927 yılına kadar nüfus kağıdı bile yoktu.

CUMHURİYETTE YURTTAŞ 

Cumhuriyetle birlikte, insanlar, ilk kez otoritenin kulu olmaktan çıktı, anayasal güvenceleri olan, yurttaş olabildi.

Cumhuriyetle birlikte, artık tüm ülke halkı "kendi kaderini üstün otoritelere,  bırakmayan, yönetimi, oyu ile seçen, yani toplumu yönetme hakkını bir zümreden alıp, topluma veren, ortaya sandığı kurup, seçme seçilme hakkını kullanan" bir anayasal yurttaş oldu.

Kadınlar da, cumhuriyetle birlikte, özgürleşti, mahkeme karşısında, miras hukukunda, okumada, çalışma hayatında, seçme ve seçilme hakkında, yarım insan olmaktan kurtuldu. Toplumun eşit bir bireyi olarak temsil edilmeye başladı.

BUGÜN BAYRAM

Cumhuriyet, sadece 10-15 yıl içinde, iktisadi anlamda Etibank, Sümerbank, gibi kamu İktisadi Teşekkülleri kurdu, İşbankası, Halk bank ve Zirarat bankası finas yapıları, Demiryollarını, Demirçelik sanayini kurdu. İki kez çok partili sisteme geçiş çalışması yaptı. 

Feodal yapılara karşı ideolojik savaş verdi. Medeni kanun, miras hukuku, kadınlara seçme seçilme hakkı getirdi. Seçimle gelen ve ülkede en yetkili kurum olan meclisi kurdu. Herkese birileri seçmeden okula gidebilme, okuyabilme, seçimlere katılma ve aday olabilme hakkı getirdi. Milli bir devlet oluşturdu, dili tekleştirdi. Tüm bunlar ayrı bir yazı konusudur.

Şimdi dönelim bayrama. Bu bayram kimin bayramı?

Bu bayram, kendini kralların/padişahların 'malı' olmaktan kurtulup, kendini devletin 'yurttaş'ı olarak tanımlamayanların ve yarım insan olmaktan kurtulan kadınların bayramıdır.

Kutlu ve daim olsun.

banner27
banner33
banner25
açık
Günün Anketi Tümü
Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki politakasını başarılı buluyor musunuz?
Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki politakasını başarılı buluyor musunuz?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Alanyaspor 9 23
2. Galatasaray 10 20
3. Fenerbahçe 10 20
4. Beşiktaş 9 16
5. Kasımpaşa 10 15
6. Gaziantep FK 10 15
7. Başakşehir 10 14
8. Karagümrük 9 13
9. Konyaspor 9 12
10. Rizespor 9 12
11. Malatyaspor 9 12
12. Hatayspor 7 12
13. Trabzonspor 10 12
14. Göztepe 8 11
15. Antalyaspor 10 10
16. Sivasspor 8 9
17. Erzurumspor 9 9
18. Kayserispor 8 7
19. Denizlispor 9 6
20. Gençlerbirliği 9 5
21. Ankaragücü 8 2
Takımlar O P
1. Altınordu 11 23
2. Ankara Keçiörengücü 11 21
3. Samsunspor 11 20
4. Adana Demirspor 10 18
5. İstanbulspor 10 18
6. Tuzlaspor 10 18
7. Altay 9 16
8. Giresunspor 10 16
9. Bursaspor 11 14
10. Balıkesirspor 11 14
11. Akhisar Bld.Spor 11 13
12. Adanaspor 9 12
13. Bandırmaspor 11 11
14. Ümraniye 11 10
15. Menemen Belediyespor 9 9
16. Ankaraspor 10 8
17. Boluspor 10 7
18. Eskişehirspor 11 1
Takımlar O P
1. Tottenham 10 21
2. Liverpool 10 21
3. Chelsea 10 19
4. Leicester City 9 18
5. Southampton 10 17
6. Everton 10 16
7. M. United 9 16
8. Aston Villa 8 15
9. Man City 9 15
10. West Ham 9 14
11. Wolverhampton 9 14
12. Leeds United 10 14
13. Newcastle 10 14
14. Arsenal 9 13
15. Crystal Palace 10 13
16. Brighton 10 10
17. West Bromwich 10 6
18. Burnley 9 5
19. Fulham 9 4
20. Sheffield United 10 1
Takımlar O P
1. Real Sociedad 10 23
2. Atletico Madrid 9 23
3. Villarreal 10 19
4. Real Madrid 10 17
5. Sevilla 9 16
6. Cádiz 11 15
7. Barcelona 9 14
8. Granada 10 14
9. Athletic Bilbao 10 13
10. Elche 9 13
11. Getafe 10 13
12. Deportivo Alaves 11 13
13. Valencia 11 12
14. Real Betis 10 12
15. Osasuna 10 11
16. Eibar 10 10
17. Real Valladolid 11 10
18. Celta de Vigo 11 10
19. Levante 10 8
20. Huesca 11 7

Gelişmelerden Haberdar Olun

@